Κληρονομιά Ακινήτου

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τον φόρο, τις προθεσμίες και τα απαραίτητα βήματα

Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι μια συναισθηματικά φορτισμένη περίοδος, κατά την οποία οι κληρονόμοι καλούνται, παράλληλα με τη διαχείριση της απώλειας, να διευθετήσουν μια σειρά από σημαντικές γραφειοκρατικές, νομικές και φορολογικές εκκρεμότητες. Όταν στην κληρονομιαία περιουσία περιλαμβάνονται ακίνητα, η διαδικασία απαιτεί προσοχή και έγκαιρες ενέργειες, ώστε να αποφευχθούν μελλοντικά πρόστιμα ή εμπλοκές με την Εφορία. Ακολουθεί ένας ξεκάθαρος οδικός χάρτης για τη σωστή κατοχύρωση της ακίνητης περιουσίας σας, με όλα τα κρίσιμα στάδια και τις ισχύουσες προθεσμίες.

Η διαδικασία για την οριστική περιέλευση ενός ακινήτου στους κληρονόμους ξεκινά με την έκδοση της ληξιαρχικής πράξης θανάτου. Στη συνέχεια, απαιτείται η λήψη πιστοποιητικού πλησιέστερων συγγενών από τον Δήμο, καθώς και πιστοποιητικών περί μη δημοσίευσης διαθήκης ή περί δημοσίευσης της υπάρχουσας διαθήκης από το αρμόδιο Ειρηνοδικείο ή Πρωτοδικείο. Ο έλεγχος ύπαρξης διαθήκης είναι καθοριστικός, καθώς αν υπάρχει, η κληρονομική διαδοχή ρυθμίζεται από αυτήν, ενώ αν δεν υπάρχει, η περιουσία μοιράζεται στους συγγενείς με βάση τις διατάξεις του νόμου.

Το επόμενο υποχρεωτικό βήμα είναι η υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς ψηφιακά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ, διαδικασία που γίνεται συνήθως με τη συνδρομή συμβολαιογράφου, όπου καταγράφονται αναλυτικά όλα τα περιουσιακά στοιχεία και υπολογίζεται η αξία τους. Μετά την εκκαθέρριση της δήλωσης, ακολουθεί η σύνταξη της Πράξης Αποδοχής Κληρονομιάς από συμβολαιογράφο, με την οποία ο κληρονόμος δηλώνει και επίσημα ότι αποδέχεται την περιουσία. Η διαδικασία ολοκληρώνεται μόνο όταν το συμβόλαιο της αποδοχής μεταγραφεί στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή Κτηματολογικό Γραφείο της περιοχής του ακινήτου, καθιστώντας τον κληρονόμο πλήρη και νόμιμο ιδιοκτήτη.

Η τήρηση των χρονικών ορίων είναι εξαιρετικά σημαντική για την αποφυγή προσαυξήσεων. Η δήλωση φόρου κληρονομιάς πρέπει να υποβληθεί μέσα σε εννέα μήνες από την ημερομηνία θανάτου ή από τη δημοσίευση της διαθήκης. Εάν ο αποβιώσας πέθανε στο εξωτερικό, ή εάν οι κληρονόμοι διέμεναν μόνιμα εκτός Ελλάδας κατά τον χρόνο του θανάτου, η προθεσμία επεκτείνεται σε έναν χρόνο. Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθεί παράταση έως και τρεις μήνες, κατόπιν σχετικής αίτησης στην Εφορία πριν λήξει η αρχική προθεσμία. Αντίθετα, αν ο κληρονόμος επιθυμεί να αποποιηθεί την κληρονομιά, για παράδειγμα λόγω χρεών, ο νόμος ορίζει μια πολύ αυστηρή προθεσμία τεσσάρων μηνών από τότε που έμαθε τον θάνατο και τον λόγο της κληρονομιάς, ή ενός έτους αν είναι κάτοικος εξωτερικού. Αν η προθεσμία αυτή περάσει άπρακτη, η κληρονομιά θεωρείται αυτόματα αποδεκτή.

Ο φόρος κληρονομιάς δεν είναι ενιαίος, αλλά εξαρτάται από τη φορολογητέα αντικειμενική αξία του ακινήτου και τον βαθμό συγγένειας με τον αποβιώσαντα. Στην Κατηγορία Α, η οποία περιλαμβάνει συζύγους, παιδιά, εγγόνια και γονείς, η αξία της περιουσίας έως τις εκατόν πενήντα χιλιάδες ευρώ είναι αφορολόγητη, ενώ για το τμήμα έως τις τριακόσιες χιλιάδες ευρώ ο συντελεστής είναι ένα τοις εκατό, για τις επόμενες τριακόσιες χιλιάδες ευρώ είναι πέντε τοις εκατό και για το υπερβάλλον ποσό ανέρχεται σε δέκα τοις εκατό. Στην Κατηγορία Β, που αφορά αδέλφια, ανίψια, παππούδες, γιαγιάδες και θείους, το αφορολόγητο όριο είναι τριάντα χιλιάδες ευρώ, με τους συντελεστές να κλιμακώνονται σε πέντε, δέκα και είκοσι τοις εκατό. Στην Κατηγορία Γ, για μακρινούς συγγενείς και τρίτους, το αφορολόγητο είναι μόλις έξι χιλιάδες ευρώ και οι συντελεστές ξεκινούν από το είκοσι τοις εκατό, φτάνοντας έως και το σαράντα τοις εκατό. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν ειδικές προβλέψεις πλήρους απαλλαγής από τον φόρο όταν το κληρονομούμενο ακίνητο προορίζεται για χρήση ως πρώτη κατοικία από τον επιζώντα σύζυγο ή τα παιδιά, εφόσον δεν διαθέτουν άλλο ακίνητο που να καλύπτει τις στεγαστικές τους ανάγκες.

Εάν από τη δήλωση προκύψει φόρος, αυτός μπορεί να εξοφληθεί σε έως και δώδεκα ίσες διμηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό δόσης τα τριάντα ευρώ. Σε περίπτωση που ο κληρονόμος επιλέξει να εξοφλήσει ολόκληρο το ποσό του φόρου εφάπαξ εντός της προθεσμίας της πρώτης δόσης, παρέχεται έκπτωση πέντε τοις εκατό.